به گزارش خبرنگار بینالملل ایبنا، در پی تشدید بحرانهای امنیتی در دریای سرخ، تنگه بابالمندب و تنگه هرمز، عربستان سعودی بهعنوان بزرگترین صادرکننده نفت جهان، در حال بازآرایی شبکه صادرات انرژی خود است. این بازآرایی تنها یک واکنش مقطعی نیست؛ بلکه نشانهای از تغییر راهبردی در تجارت جهانی نفت است.
به نوشته سیانبیسی افزایش صادرات از بندر مدیترانهای سیدی کریر در مصر و کاهش شدید جریان نفت از ینبع بهسوی بابالمندب، دو روی سکه تحولی است که میتواند الگوی عرضه و تقاضا را در آسیا، اروپا و آفریقا بازتنظیم کند.
عربستان صادرات نفت از مسیر مدیترانه را افزایش داد
بر اساس دادههای شرکت اطلاعات تجاری کپلر (Kpler)، صادرات نفت از بندر مدیترانهای سیدی کریر مصر در ماه اوت به حدود ۲٫۳ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ رقمی که نسبت به حدود ۱ میلیون بشکه در ماه پیش از آن، بیش از دو برابر شده است. بخش عمده این محمولهها نفت خام عربستان سعودی است.
«مت اسمیت» مدیر پژوهش کالا در کپلر، این جابهجایی را واکنشی گذرا نمیداند: «این یک تصمیم کوتاهمدت نیست؛ بلکه نشانه تغییری مشخص در راهبرد یا شرایط عملیاتی است.»
مسیر سومد؛ جایگزین عملی برای نفتکشهای غولپیکر
بندر سیدی کریر از طریق خط لوله سومد (SUMED) به بندر عینالسخنه در ساحل دریای سرخ مصر متصل است. نفتکشهای غولپیکر بهدلیل آبخور زیاد نمیتوانند با بار کامل از کانال سوئز عبور کنند؛ بنابراین نفت از عینالسخنه بهواسطه خط لوله به سیدی کریر منتقل شده و دوباره بارگیری میشود.
این مسیر گرچه فاصله حمل و زمان سفر را افزایش میدهد، اما به ریاض امکان میدهد محمولههای خود را از تنگه پرخطر بابالمندب دور کند.
فشار همزمان بر هرمز و بابالمندب
محدودیت تردد در تنگه هرمز، عربستان را بر آن داشت تا میلیونها بشکه نفت روزانه را از شرق کشور به بندر ینبع در دریای سرخ هدایت کند. اما حملات حوثیها به نفتکشهای سعودی، صادرات از ینبع بهسوی بابالمندب را نیز مختل کرده است.
دادههای رسمی نشان میدهد حجم نفت صادراتی سعودی از ینبع از مسیر بابالمندب در هفته منتهی به ۳ اوت، نزدیک به ۹۰ درصد کاهش یافته و به حدود ۱٫۳ میلیون بشکه رسیده است؛ در حالی که این رقم در هفته منتهی به ۲۰ ژوئیه حدود ۱۱ میلیون بشکه بود.
هزینه مسیر آفریقا و اثر دومینویی بر بازارها
مهمترین پیامد این بحران، افزایش هزینه حمل نفت به مشتریان آسیایی است. به گفته «امین ناصر» مدیرعامل آرامکو، دور زدن دماغه امید نیک در جنوب آفریقا حدود ۲۵ روز به زمان سفر نسبت به مسیر بابالمندب اضافه میکند. این افزایش زمان، هزینه کرایه نفتکش، مصرف سوخت و ریسکهای تجاری را بهطور قابل توجهی بالا میبرد.
بخش عمده نفت صادرشده از سیدی کریر بهجای آسیا، راهی بازارهای اروپا و ایالات متحده میشود. این نشان میدهد که ارسال محمولههای سعودی به آسیا از مسیر طولانی پیرامون آفریقا، برای بسیاری از خریداران آسیایی صرفه اقتصادی ندارد.
این تغییر، زنجیرهای از جابهجاییها در تجارت جهانی نفت ایجاد میکند:
خاموشی ردیابها و دشواری ارزیابی
ارزیابی دقیق جریان نفت در دریای سرخ پیچیده است؛ زیرا برخی نفتکشهای حامل نفت سعودی، برای کاهش احتمال شناسایی، سامانههای موقعیتیاب خود را خاموش میکنند. این رفتار نهتنها شفافیت دادههای رهگیری دریایی را کاهش میدهد، بلکه تخمین حجم واقعی محمولههای در حال عبور را برای تحلیلگران و بازارها دشوارتر میکند.
با این حال، «امین ناصر» در نشست نتایج مالی ۴ اوت تأکید کرد که عربستان به مسیرهای جایگزین متعدد، از جمله خط لوله سومد و کانال سوئز، دسترسی دارد.
او این تنوع مسیر را ابزار کلیدی ریاض برای حفظ تداوم صادرات در شرایط ناامنی چندگانه توصیف کرد؛ اظهاراتی که نشان میدهد مقامات سعودی در حال طراحی شبکهای انعطافپذیر برای صادرات انرژی در بلندمدت هستند.
خطر همچنان پابرجاست
با وجود تغییر مسیر، خطر حمله بهطور کامل رفع نشده است. در ۳۰ ژوئیه، دو کشتی حامل گاز طبیعی مایع در بندر دمیاط مصر هدف حمله پهپادی قرار گرفتند.
بحران دریای سرخ و فشار همزمان بر هرمز و بابالمندب، هزینه تجارت نفت را به سطحی بیسابقه رسانده است. تغییر مسیر عربستان از دریای سرخ به مدیترانه، گرچه انعطافپذیری صادرات را افزایش میدهد، اما نمیتواند آثار ژئوپولیتیکی، مالی و امنیتی اختلال در گلوگاههای دریایی را خنثی کند.
به این ترتیب اثر دومینویی این تحول نهتنها صادرات عربستان، بلکه الگوی عرضه نفت در اروپا، آفریقا و آسیا را بازتعریف خواهد کرد و احتمالا در کوتاهمدت فشار صعودی بر قیمت نفت و هزینه حمل را به همراه خواهد داشت.
